ما ایرونیا همیشه به دنبال بهونه ای واسه دید و بازدید و کنارهم بودن هستیم و در جشنا و اعیاد دوست داریم لحظات شادی و نشاط خودمون رو با اقوام و آشنایان شریک شیم. شب یلدا یکی از همین جشن هاست و سالای ساله که خونوادهای ایرونی رو دور هم جمع می کنه. رسم و رسوم این شب، سفرهای پُر رنگ و لعاب یلدا، شعرخوانی و در کل خاطرات طولانی ترین شب سال، با آوردن نام یلدا تو ذهن همه ما نقش می بندد. ما در این مطلب سعی کردیم از تاریخچه و آداب و رسوم این شب صحبت کنیم و ببینیم مردم بقیه نقاط دنیا، طولانی ترین شب سال رو چه جوری گرامی می دارن و از نظر علم نجوم در شب یلدا واقعا چه اتفاقی میفته.

خونواده

فلسفه و تاریخچه شب یلدا

در گذشته های دور که شغل بیشتر مردم کشاورزی بود، روشنایی روز و نور خورشید واسه اونا اهمیت زیادی داشت. مردم به این نتیجه رسیدن که در بعضی از ایام سال، روزها طولانی تر و در بعضی ایام کوتاه تر می شن و این باور در اونا به وجود اومد که خورشید نماد خوبی و مهره و با شب در نبرده. آریاییا، آخرین روز پاییز و اولین شب زمستون رو که طولانی ترین شب بود، شب شروع سال قرار دادن. در فرهنگ اوستایی هم با واژه «سَرِدَ» به معنای فصل سرد، شروع سال و پیروزی اهورامزدا بر شیطون و روشنی بر تاریکی رو بشارت می دادن.

مردم تاریکی رو نماینده ی شیطون می دونستن و چون در طولانی ترین شب سال، تاریکی اهریمنی طولانی تر می شد، این شب واسه ایرانیان نحس بود و همین که این شب فرا می رسین، آتیش روشن می کردن. اونا شب یلدا رو شب زایش مهر یا زایش خورشید می خوندن و به این خاطر که از فردای اون شب با بالا اومدن خورشید، روزها کم کم بلندتر می شد، به جشن و پایکوبی می پرداختن. (برگرفته از ویکی پدیا)

یلدا یک واژه سامی و به معنای تولده. این واژه در زبون آشوری به شکل «الآدو»، در عبری و سریانی و آرامی «یلد» و در عربی و حبشی «ولد» میگن. در فرهنگ مشخص راجبه واژه یلدا نوشته شده: «یلدا یک واژه سریانی و به معنای تولد و زایشه، یعنی تولد مهر (میترا) در شب اول زمستون که بلندترین شب ساله و ایرانیان به یمن تولد مهر، در این شب جشن می گیرن.»

شب یلدا در بقیه کشورها

مراسم اینتی رایمی (Inti Rymi) در کلمبیا

کلمبیا

مردم بومی اینگا در مراسمی به نام اینتی رایمی (Inti Raymi) به معنای «جشنواره ی خورشید»، شرکت می کنن. اینتی رایمی یک جشن باستانی در ستایش اینتی (خورشید پدر) و پاچاماما (زمین مادر) به شکرانه ی زمین و غذاه. این جشن هر ساله با شروع انقلاب زمستونی در نیم کره ی جنوبی برگزار می شه.

بلاروس

بلاروسیا با پوشیدن لباسای سنتی، مراسم کارول کریسمس یا کلیادی (Koliady) رو در روستای پوگوست (Pogost) در ۲۵۰ کیلومتری مینسک (Minsk) جشن می گیرن. کلیادی در بلاروس تعطیل عمومیه و قبلا در روز انقلاب زمستونی برگزار می شد؛ اما الان در کریسمس و شروع سال جدید برگزار می شه.

اسکاندیناوی

هر سال جشنواره ی نور در سوئد، نروژ و مناطق سوئدی زبون فنلاند، در ۱۳ دسامبر به پاس گرامیداشت سنت لوسیا (St Lucia)، یکی از اولین شهدای مسیحی برگزار می شه. از دید تاریخی، اهالی اسکاندیناوی با آتیش بازی به استقبال انقلاب زمستونی می رفتند تا ارواح شیطانی رو دور کنن. اونا پس از گرویدن به مسیحیت، افسانه ی سنت لوسیا رو به جشنای خود وارد کردن و آداب رسوم باستانی و مسیحی رو در هم قاطی کردن.

هند

در آمریتسار پنجاب هند، دختران هندی در جشنی به نام لوری (Lohri) با پوشیدن لباسای محلی به رقص محلی گیدا (Giddha) مشغول می شن. جشن لوری یادآور انقلاب زمستانیه و در شمال هند با آتیش بازی همراهه.

اسپانیا

در جشنواره ی کاج در روستای سنتلس (Centelles) بارسلونا، تیر هوایی شلیک می شه و مردها و زنان به جنگل می رن و یک درخت کاج رو قطع می کنن. اونا کاج رو با یک گاری تا کلیسای داهات میارن. بعد درخت کاج رو با سیب و ویفر تزئین می کنن و تا ۶ ژانویه در کلیسا آویزون نشون میده. قدمت این مراسم به سال ۱۷۵۱ باز می شه و ریشه در دعا واسه باروری بیشتر اجناس در انقلاب زمستونی داره. (برگرفته از ibtimes.co.uk)

آریزونای شمالی

مراسم سویال (Soyal) در آریزونای شمالی

سویال نام روز انقلاب زمستون در بین سرخپوستان هوپی آریزونای شمالیه. جشنا و مراسمای این روز عبارتند از: تطهیر، رقص و بعضی وقتا اهدای هدیه. در این روز، سرخپوستان هوپی به استقبال کاچیناس (ارواح محافظ کوهستان) می رن. اونا عصاهایی واسه دعا میسازن و از اونا در بقیه مراسمای خود هم استفاده می کنن.

چین

دونگ ژی به معنای ورود زمستون، یکی از مهم ترین جشنای چین حساب می شه. در این روز اعضای خونوادها دور هم جمع می شن و به جشن و پایکوبی می پرازن. طبق تقویم سنتی چین، این روز تعطیل معمولا در روزی بین ۲۱ و ۲۳ دسامبر قرار داره. واسه کشاورزان این روز به عنوان جشن پایان درو حساب می شه و در این جشن، کشاورزان با برگشت از زمینای خود و آوردن اجناس کشاورزی در کنار اعضای خونواده شون به شادی می پرازن. غذاهای مخصوص این روز تانگ یوآن یا همون کوفته برنجیه. (برگرفته از britannica)

پاکستان

پاکستانیا در این شب به دعا و نیایش می پرازن. در آیینی به نام حموم زمستونی، مردها از صبح تا بعد از ظهر آخرین روز پاییز، باید به شکل وایس تاده حموم کنن و در حالی که تکه نانی در دست گرفتن، بر سر خود آب بریزن. بعد از اون، مردم شروع به جشن و پایکوبی و آتیش بازی می کنن و غذایی که از سیرابی بز تهیه شده، می خورن.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   به چه دلیل زوج هایی که رابطه عاطفی خود رو در شبکه های اجتماعی به اشتراک می ذارن، موفق نیستن؟ 

کُره

مردم کُره در این روز غذایی از برنج و لوبیای قرمز با نام سائیلیسم تهیه می کنن. واسه دور کردن ارواح خبیث از خونه هاشون، مایع مخصوصی در دور اون می ریزند.

ژاپن

ژاپنیا واسه دور کردن سرماخوردگی و انرژیای منفی، حموم مرکبات می گیرن. در این حموم اونا تعدادی لیمو و پرتقال رو در وان می ریزند و به حموم گرفتن مشغول می شن.

اسکاتلند

«هاگمانی» نام مراسم انقلاب زمستونی مردم اسکاتلنده. در این مراسم یک نفر با موهای بلند و سیاه درب خونه ی همسایها رو می زنه و از اونا نون، نمک، شیرینی و شکلات میگیره. هاگمانی یکی از مهم ترین جشنای اسکاتلندی هاست و از نیمه ی شب شروع می شه.

روسیه

در طولانی ترین شب سال، مردم روسیه به دعا و نیایش مشغول می شن و از همدیگه با نون و پنیر و عسل پذیرایی می کنن. اونا شهرهایشان رو چراغانی می کنن و به همدیگه کلوچه ی خونگی هدیه میدن.

آداب شب یلدا در گذشته و امروز

منبع: seyyedgalley.ir

شب یلدا که از نظر ایرانیان قدیم، شب بشارت شکست تاریکی و تولد روشنایی و گرمیه با شب زنده داری و نشستن دور آتیش همراه بوده. مردم در این شب در کنار همدیگه جمع می شدن و به جشن و پایکوبی می پرداختن. اونا میوه و خشکبارهایشان رو از انبارها بیرون می آوردن و در سفرهای شب یلدا که «میَزد» نام داشت می گذاشتن و در کنار بقیه مشغول خوردن میوه ها و آجیل این سفره می شدن.

فردای شب یلدا هم در ایران قدیم بسیار مقدس بود، این روز که «خور روز» یا «دی گان» یا «روز خورشید» نام داشت، به عنوان روز برابری آدما شناخته می شد. همه مردم حتی پادشاهان لباسی ساده می پوشیدند. هیچ دستوری صادر نمی شد و همه کارا به شکل داوطلبانه انجام می شد. جنگ و خونریزی و حتی شکار حیوانات ممنوع بود و حتی دشمنان خارجی هم این موضوع رو رعایت می کردن.

الان هم جشن یلدا تقریبا به همون شکل برگزار می شه. در این شب، همه اقوام و فامیل دور هم جمع می شن و دیدار تازه می کنن. ایرانیان در این شب از مهمانان خود با آجیل و شیرینی و میوه پذیرایی می کنن که همه اونا نماد برکت و زیادی و شادکامیه. انار یکی از میوه های مهم سفره ی شب یلدا به حساب میاد که به خاطر پُردانه بودن، نماد برکت آوری و پربار نمودن زندگیه. از طرف دیگر، هندوانه هم از ضروریتای سفره ی شب یلدا در خونه های ایرانیه و بعضی باور دارن که با خوردن هندوانه در شب یلدا از سرماخوردگی در کل زمستون مصون باقی می مونن. انار و هندوانه به دلیل سرخی رنگ شون، نمادی از خورشید هستن.

شب یلدا فقط به خورد و خوراک محدود نمی شه، به خاطر علاقه ایرانیان به شعر و ادبیات، گرفتن فال حافظ از رسوم عادی در این شبه که مردم با قصد سلامتی و خوش حالی، فال خود رو از حافظ طلب می کنن. یه سریای دیگه هم به شاهنامه خوانی و توضیح حماسهای اون می پرازن. از دیگر بخشای اصلاح کننده و به یادماندنی شب یلدا، بازگویی خاطرات و قصه گویی بزرگ ترهاه که شبی دلنشین رو واسه همه به ارمغان میاره. (برگرفته از hamshahrionline)

نجوم مربوط به شب یلدا

قبل اینکه به بیان دلیل طولانی بودن شب یلدا بدیم، باید با دو اصطلاح علمی آشنا شیم. یکی «دایره البروج» که راه حرکت زمین به دور خورشیده و دیگری «استوای سماوی» که یک خط فرضی و هم صفحه با خط استواه که کل آسمان رو به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می کنه. این دو مدار، یک زاویه ۲۳٫۵ درجه ای دارن که در دو نقطه همدیگه رو قطع می کنن و به اونا نقاط میونه روی گفته می شه. نقاط میونه روی شامل میونه روی بهاری (نوروز) و میونه روی پاییزی (ماه مهر) است.

در طرف دیگر این دو نقطه، نقاط انقلاب قرار داره که به یکی از اونا انقلاب تابستونی و به دیگری انقلاب زمستونی میگن. درنتیجه طرف بالا اومدن خورشید در هر فصل متفاوته. در نقطه میونه روی بهاری، خورشید دقیقا از شرق بالا اومدن می کنه اما با نزدیک شدن به پایان فصل بهار، فاصله خورشید از استوای سماوی بیشتر می شه و نه تنها طول روز بیشتر می شه، بلکه بالا اومدن خورشید هم کمی به طرف شمال تغییر می کنه. درنتیجه در انقلاب تابستونی، خورشید از شمال شرقی ترین حالت ممکن بالا اومدن و در شمال غربی ترین حالت ممکن غروب می کنه و طول روز به بیشترین مقدار خود در نیم کره ی شمالی می رسه.

اما در فصل زمستون برعکس این موضوع اتفاق میفته؛ یعنی در انقلاب زمستونی، خوشید از جنوب شرقی بالا اومدن و با کمانی کوتاه در جنوب غربی غروب می کنه. با توجه به کم بودن مدت زمان حضور خورشید، طول روز به کوتاه ترین مدت خود می رسه. اینجوری خورشید به نیم کره ی شمالی به شکل مایل می تابد و این نیم کره نور و گرمای کمتری رو دریافت می کنه و درنتیجه فصل زمستون شروع می شه.

در شب یلدا، خورشید به بیشترین حد فاصله با مدار سماوی و طول شب به بیشترین حد خود می رسه. اما این طولانی بودن طوری نیس که قابل فهم باشه بلکه فرقی حدودا یک دقیقه ای داره. طول شب یلدا در نقاط مختلف ایران متفاوته؛ طوری که چابهار در جنوب شرقی و ماکو در شمال غربی ایران، به ترتیب ۱۳٫۵ و ۱۴٫۵ ساعت، کوتاه ترین و بلندترین شب یلدا رو دارن.

تهیه شده در: chetor.com

دسته‌ها: آموزشی